حقوق بیمار

بطور کلی اصول حقوق بیماران شامل موارد زیر است :

 

  حق برخورداری از مراقبت و درمان مناسب و با کیفیت بالا

1-  بیمار حق دارد که خدمات مراقبتی ، بهداشتی و درمانی با نیازهای بهداشتی و درمانی خود را در یافت کند . این خدمات – مراقبت های پیشگیری ، بهداشتی و درمانی – باید موجود و قابل دسترسی برای همه و بطور عادلانه بدون هیچ گونه تبغیض ارائه گردد.

2- بیمار حق دارد در تمام موارد بویژه در مورد فوریت های پزشکی ، سریعا به وضع وی رسیدگی شود .

3- عموم مردم صرفه نظر از موقعیت اجتماعی حق دارند تحت مراقبتهای بهداشتی و درمانی قرار گیرند مراقبت هایی که برای عموم قابل دسترسی بوده و مطابق با استانداردهای حرفه ای باشند .

4- بیمار حق دارد از مراقبت دقیق توام با احترام برخوردار شود . این خدمات باید عادلانه ، بشر دوستانه ، بدون تبغیض نژادی و بدون در نظرگرفتن رنگ پوست ، جنسیت ، ملیت ، شغل ، مذهب و منبع پرداخت هزینه باشد .

5- بیمار حق دارد تا آنجا که قانون اجازه می دهد ، درمان را رد کند و حق دارد از عواقب تصمیم خود آگاه شود .

6- بیمار بطور قانونی حق دارد انجام هر گونه آزمایش یا روشهای تشخیصی و درمانی که به صرف آموزش می باشد و منفعت مستقیمی برای او ندارد ، را رد کند . بیمار بطور قانونی حق دارد هر گونه آزمایش ، دارو یا درمان ویژه را قبول نکند .

7- بیمار حق دارد بدون اینکه مجازاتی برایش در نظر گرفته شود نوع درمان ، دریافت دارو و یا شرکت در تحقیقات آزمایشگاهی مورد نظر پزشک را رد کند .

8- بیمار حق دارد معاینه و نظارت توسط افرادی که بطور مستقیم در امر مراقبت شرکت ندارند ، را نپذیرد .

9- بیمار حق دارد از مراقبت بهداشتی و دروانی هماهنگ و پیوسته برخوردار شود .

10- بیمار حق دارد انتظار داشته باشد که مراقبت ، در حد مقبولی ادامه پیدا کند . علاوه بر این از قبل بداند که به کدامیک از پزشکان در کجا و چگونه و در چه زمانی می تواند دسترسی داشته باشد .

11- بیمار حق دارد به منظور تداوم مراقبتهای بهداشتی و درمانی از همکاری کلیه ارائه دهندگان خدمات بهداشتی و درمانی و موسساتی که در این زمینه فعالیت دارند ، برخوردار باشد .

12- هر بیمار پذیرش شده در مرکز درمانی حق دارد با رعایت احترام به شخصیت وی و محیط خصوصی وی بستری و مورد معاینه ، آموزش و درمان قرار گیرد . این بدان معنا ست که هر گونه مداخله باید تنها و در حضور افرادی که بطور مستقیم در مراقبت و درمان وی نقش دارند ، صورت گیرد ( مصدق راد ، 1382 ، ص 25 ).

 

حق برخورداری از اطلاعات

1- بیمار حق دارد اطلاعات جدید و کاملی درباره نوع بیماری خود ، درمان و پیش آگاهی از پزشک معالج خود دریافت کند . این توضیحات باید به بیانی که برای بیمار قابل فهم باشد ، مطرح شود وقتی دادن چنین توضیحاتی به بیمار از نظر پزشکی صحیح نیست ، اطلاعات فوق باید در اختیار شخص مناسبی که از طرف بیمار معرفی شده است ، گذاشته شود . بیمار حق دارد نام پزشک هماهنگ کننده مراقبت خود را بداند .

2- بیمار حق دارد قبل از شروع درمان ، برای امضای رضایت نامه ، اطلاعات ضروری را از پزشک خود بدست آ ورد . برای رضایت آگاهانه به جز در فوریت های پزشکی این اطلاعات شامل روش خاص درمانی و تشخیصی ، عوارض درمان و مدت احتمالی ناتوانی است . اگرچه این اطلاعات به این موارد محدود نمی شود .

هنگامی که راههای درمان دیگری وجود دارد یا وقتی بیمار اطلاعاتی در رابطه با سایر روشهای درمان درخواست کند ، این اطلاعات به زبان ساده قابل فهم در اختیار وی گذاشته شود .

3- بیمار حق دارد ، نام اشخاصی که مسئول تشخیص یا درمان وی هستند را بداند .

4- بیمار حق دارد درباره هر گونه ارتباط بیمارستان با مراکز آموزشی و سازمانهای مراقبت بهداشتی و درمانی دیگر تا جایی که درمان وی مربوط می شود اطلاع کسب نماید و آنها را با نام بشناسد .

5- بیمار حق دارد از برنامه های بیمارستان در مورد انجام آزمایشات بر روی انسان تا آنجا که به درمان وی ارتباط دارد ، مطلع شود . علاوه براین ، او می تواند از انجام چنین آزمایشهایی خوداری نماید .

6- بیمار حق دارد انتظار داشته باشد که بیمارستان در حد توان به در خواست وی در مورد ارائه خدمات ترتیب اثر دهد . بیمارستان موظف است نسبت به ارزیابی وضعیت بیمار و ارائه مراقبت از وی و یا ارجاع بیمار به سایر مراکز درمانی با توجه به فوریت امر اقدام کند . هنگام انتقال بیمار به مراکز درمانی دیگر ، اگر دادن اطلاعات به بیمار از نظر پزشکی مجاز باشد ، پزشک معالج باید درباره لزوم انتقال و کارهای دیگر که می توان به جای انتقال انجام داد ، برای بیمار توضیح دهد .

7- بیمار حق دارد از قوانین و مقررات جاری بیمارستان که در مورد وی مصداق دارد مطلع شود .

8- بیمار بطور قانونی حق دارد ، در کلیه تصمیم گیری های مربوط به مراقبت بهداشتی و درمانی خود مشارکت آگاهانه داشته باشد .

9- کارکنان مراکز درمانی باید نحوه مراقبت از خود را به بیماران آموزش دهند ، تا آنها بتوانند از نیازهای اساسی خود مطلع شوند ، به سطح مطلوبی از سلامتی دست یابند .

10- بیمار حق دارد از کلیه حقوق خود در تمام مراحل مراقبت اطلاع حاصل نماید .

11- بیمار حق دارد از هویت و تخصص کلیه افراد ارائه دهنده خدمات پزشکی و بهداشتی مطلع شود .

12- بیمار حق دارد از برنامه های مربوط به درمانهای آزمایشی مرکز درمانی تا آنجا که به درمان وی مربوط می شود ، اطلاع کسب کند . علاوه بر اینها از روشهای درمانی به گونه ای که در ارتباط با بیماری وی در سایر مراکز درمانی ارائه می شود مطلع گردد .

13- قبل از انتقال بیمار به مرکز درمانی دیگر ، باید علت انتقال برای وی توضیح داده شود . اگر بیمار موافق نباشد حق دارد در این مورد با متخصصین مشورت کند .

14- بیمار حق دارد حداقل یک روز قبل از ترخیص از زمان خود آگاه شود . وی حق دارد در مورد به موقع بودن ترخیص با متخصصین مشورت نماید .

15- بیمار حق دارد در هنگام ترخیص از کلیه اوراق پرونده پزشکی خود فتوکپی نماید . علاوه بر این باید دسترسی راحت به مدارک پزشکی خود داشته باشد .

16- بیمار حق دارد صورتحساب کامل خدماتی را که در مراکز درمانی دریافت کرده است را صرفه نظر از منبع پرداخت کننده آن بررسی کند و در مورد آن توضیح بخواهد .

17- بیمار حق دارد توضیحات کاملی در مورد نحوه دریافت کمک های مالی از منابع عمومی و خصوصی به منظور تامین هزینه خدمات بیمارستانی از کارکنان مرکز درمانی دریافت کند .

18- بیمار حق دارد در ارتباط با برنامه درمانی خود ، اطلاعات صحیح و کاملی دریافت کند . این اطلاعات باید به زبان قابل فهم برای بیمار و به طریق مورد نیاز وی در اختیار او قرار گیرد . در صورت لزوم ، تعبیر و تفسیر این اطلاعات باید بصورت رایگان در اختیار وی قرار گیرد .

19- بیمار حق دارد طی درخواستی پرونده پزشکی خود را بررسی و مطالعه کند .

20- بیمارانی که نمی توانند به زبان محلی صحبت کنند ، حق دارند ، به یک مترجم دسترسی داشته باشند .

21- بیمار حق دارد طی درخواستی با هزینه خود با متخصصین در مورد وضعیت پزشکی خود مشورت کند .

22- بیمار حق دارد در زمینه خدمات بهداشتی و درمانی نظیر هزینه دارو ، خدمات پزشکی ، جراحی و ... اطلاعات کافی را دریافت کند .

23- بیمار حق دارد ، افرادی را که لازم است به نمایندگی از او از جزئیات بیماری وی مطلع باشند ، انتخاب نماید .

24- به هنگام فوت بیما ر هیچ کس حق دسترسی و بررسی مدارک پزشکی و اتوپسی بیمار را ندارد مگر به حکم محاکم قانونی و یا اینکه بیمار از قبل آنها را انتخاب و معرفی نموده باشد ( مصدق راد ، 1382 ، ص 32 ).

 

حق محرمانه بودن اطلاعات و رازداری

1- بیمار حق دارد حریم شخصی وی – از هر دو نظر شخصی و اطلاعاتی – در ارتباط با کارکنان بیمارستان ، پزشکان دیگر (بغیر از پزشک معالج ) ، رزیدنتها، اینترنها، دانشجویان پزشکی ، متخصصین ، پرستاران و دیگر بیماران رعایت شود .

2- در حین اجرای برنامه مراقبت پزشکی ، باید حریم شخص بیمار رعایت گردد . گفتگو درباره بیماری مشاوره ، معاینه و معالجه بیمار باید محرمانه باشد و با احتیاط کامل انجام شود .

3- بیمار حق دارد انتظار داشته باشد که کلیه ارتباطات و پرونده های مربوط به مراقبت وی محرمانه بماند .

4- کلیه اطلاعات موجود در پرونده پزشکی بیمار به جز در موارد قانونی یا درخواست شرکتهای بیمه باید محرمانه بماند . همچنین کلیه اطلاعات مربوط به ارتباط بیمار و ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی و درمانی – چه کتبی و چه شفاهی – باید محرمانه بماند .

5- بیمار حق دارد منبع پرداخت هزینه مراقبت و درمان وی محرمانه بماند .

6- حق محرمانه بودن و محافظت از اطلاعات مدارک پزشکی بیمار باید به هنگام پردازش اطلاعات و تبدیل آنها به اشکال الکترونیکی رعایت گردد ( مصدق راد ، 1382 ، ص 20 ).

 

حق رضایت آگاهانه

رضایت نامه نظریه یا تئوری « رضایت نامه» یک نگرش مهم و جدید است که به عنوان اصل مسئولیت در قوانین – پزشکی بوجود آمده است . این نظریه دلالت بر این دارد که هر فرد عاقل و بالغ حق دارد در مورد درمان یا روش درمانی که برایش توصیه شده یا ضرورت دارد تصمیم گیرد . در واقع هر انسان بالغ و عاقل و ذی صلاح باید نسبت به هر گونه روش درمانی که برای او در نظر گرفته اند ، از قبل آگاه و راضی باشد و بدیهی است که بدون کسب رضایت وی چنین کاری ضرب و جرم محسوب می شود .

بیمار حق دارد برای لمس شدن ، مشاهده شدن ، اجازه بدهد. این اصلی است که در مورد همه موارد رضایت نامه صدق می کند ( جانین ، 1377 ، ص 10 ).  

قانون اسلامی اخلاق پزشکی که در سال 1981 در کویت به تصویب رسید در برگیرنده لزوم اخذ رضایت بیمار در امر درمان می باشد ( لوئیس ، 1373 ، ص 12 ).

1- بیمار بطور قانونی حق دارد توضیحات واضح و مختصری درباره درمان های پیشنهادی به زبان ساده دریافت کند . این توضیحات شامل عوارض درمان ، احتمال مرگ ، مشکلاتی که معمولا پس از بهبودی پیش می آید و میزان احتمال موفقیت روش درمانی است . به بیمار باید اطمینان داده شود که بدون رضایت آگاهانه ، او تحت هیچ درمانی قرار نخواهد گرفت . مفاد چنین رضایت نامه کتبی تنظیم شده و به تایید بیمار باید برسد .

2- بیمار بطور قانونی حق دارد قبل از امضای رضایت نامه ، وضعیت کنونی وی و عواقب عدم انجام درمان به طور صحیح ، کامل و واضح ارزیابی شود .

3- بیمار حق دارد قبل از اعلام رضایت ، اطلاعات کاملی درباره نوع بیماری خود ، درمان پیشنهادی پزشک معالج ، عوارض درمان پیشنهادی و سایر روشهای درمانی موجود به زبانی ساده و قابل فهم دریافت کند .

4- در حین اجرای برنامه مراقبت پزشکی باید حریم شخصی بیمار رعایت گردد. افرادی که بطور مستقیم درگیر مراقبت از بیمار می باشند ، برای حضور در هنگام مصاحبه و معاینه باید از بیمار اجازه بگیرند .

5- بیمار حق دارد حریم شخصی وی به هنگام مصاحبه ، معاینه و درمان رعایت شود .

6- بیمار حق دارد حریم شخصی وی به هنگام ملاقات مراعات گردد.

7- اخذ رضایت آگاهانه بیمار لازمه هر گونه مداخله پزشکی است . با این وجود هر بیماری حق دارد از مداخله پزشکی امتناع ورزد یا آنرا متوقف نماید ، مگر در شرایطی که عدم درمان وی منجر به تهدیدی برای احاد جامعه گردد.

8- بیمار حق دارد که رضایت یا عدم رضایت خود را از بخشیدن عضو خود به منظور پیوند اعضا ء به سایر بیماران اعلام نماید .

9- در صورتیکه اخذ رضایت نامه از بیمار ممکن نباشد و ضرورت پزشکی انجام مداخله درمانی را ضروری اعلام نماید . نیازی به اخذ رضایت نامه از بیمار نیست مگر اینکه بیمار از قبل ، انجام مداخله درمانی را ممنوع اعلام کرده باشد .

10- در مواردی که نماینده قانونی یا وکیل بیمار از انجام اقدام درمانی که به نظر پزشک به صلاح بیمار است مخالفت کند ، پزشک موظف است نظر خود را با نماینده یا نهاد قانونی بیمار به شور گذارد و در موارد اضطراری علی رغم مخالفت نماینده قانونی اقدامی را که فکر می کند به صلاح بیمار است ، انجام دهد  ( مصدق راد ، 1382 ، ص 34 ).

 

حق استقلال رای

1- هر بیمار حق دارد درباره مسائل مربوط به خود آزادانه تصمیم بگیرد ، پزشک موظف است بیمار را از عواقب تصمیمش مطلع سازد .

2- هر بیمار عاقل ، بالغ و آگاه حق دارد هر گونه درمان یا فرآیند تشخیصی و درمانی را در مورد خود بپذیرد یا نپذیرد . هر بیمار حق دارد از اطلاعات لازم به منظور اتخاذ تصمیم در خصوص نحوه درمان خود برخوردار باشد .

3- بیمار حق دارد در پروژه تحقیقاتی یا آموزش پزشکی شرکت کند و یا از انجام آن امتناع ورزد .

4- در مواردی که بیمار هوشیاری خود را از دست داده و یا قادر به بیان تمایلات و خواسته های خود نیست ، در هر زمان که ممکن باشد باید رضایت نامه درمانی از وی یا نماینده قانونی وی گرفته شود .

5-  بیمار صرف نظر از وضعیت جسمانی و مالی حق دارد مرکز درمانی را ترک کند . قبل از ترک سازمان بیمار باید ترخیص نامه ای را امضاء کند که در آن توضیح داده شود که بیمار بر خلاف توصیه پزشکان از مراکز درمانی خارج شده است .

 

حق رعایت محیط خصوصی بیمار

1- بیمار حق دارد حریم شخصی وی در حین مصاحبه ، معاینه و درمان رعایت شود .

2- بیمار حق دارد حریم شخصی وی هنگام ملاقات رعایت گردد .

3- بیمار حق دارد که در طول مدت بستری از طریق تلفن یا ملاقات خصوصی به آشنایان خود دسترسی داشته باشد .

4- به حق حفظ آرامش و خصوصی بودن اقدامات انجام شده برای بیمار –چه در موارد درمانی و چه در موارد آموزشی – باید احترام گذاشته شود .

حق داشتن آرامش

1- بیمار در حد دانش جاری پزشکی باید مشمول اقدامات رفع کننده دردها و آلام خود باشد .

2- هر بیمار مشمول « مراقبت نهایی انسانی » بوده و لازم است . کلیه مساعدت های موجود را به منظور مرگ آرام و راحت تا حد ممکن دریافت کند .

3- بیمار حق خودداری از انجام آزمایشات دردناک طولانی و برخورداری از مرگ با عزت را دارد .

4- هر بیمار حق دارد مساعدت های لازم را از روحانی مورد انتخاب به منظور آرامش روحی دریافت دارد  ( مصدق راد ، 1382 ، ص 35 ).

 

حق ابراز اعتراض و شکایت

1- هر بیماری حق دارد در صورتی که حقوق قانونی وی زیر پا گذاشته می شود   ، اعتراض و شکایت نماید .

2- بیمار حق اعتراض در مورد خدمات بهداشتی و درمانی را دارد این شکایات بیمار باید مورد رسیدگی قرار بگیرد و پاسخ منطقی به بیمار داده شود ( مصدق راد ، 1382 ، ص 38 ).

 

حق جبران خسارت

1- هر بیماری حق دارد نسبت به جبران خسارت ناشی از اشتباه ، اطلاعات ناقص و به تاخیر افتاده آگاهی کسب نماید .

2-   بیمار بطور قانونی حق دارد بخواهد منبع پرداخت هزینه مراقبت و درمان وی محرمانه بماند . بیمار همچنین حق دارد از بالاترین حد مراقبت بدون توجه به منبع پرداخت هزینه برخوردار شود .

3-     بیمار حق دارد در ارتباط با برنامه درمانی خود ، اطلاعات صحیح و کاملی دریافت کند .

4-    بیمار حق دارد خواستار رسیدگی سریع در تمام موارد بخصوص در موارد فوریتهای پزشکی باشد .

5-               بیمار بطور قانونی حق دارد توضیحات واضح و مختصری درباره درمانهای پیشنهادی به زبان ساده دریافت کند این توضیحات شامل عوارض درمان ، احتمال مرگ ، مشکلاتی که معمولا پس از بهبودی پیش می آید و میزان احتمال موفقیت روش درمانی است باید به بیمار اطمینان داده شود بدون رضایت آگاهانه او ، تحت هیچ درمانی قرار نخواهد گرفت .

6-               بیمار بطور قانونی حق دارد قبل از امضای رضایت نامه ، وضعیت کنونی وی و عواقب عدم انجام درمان بطور صحیح ، کامل و واضح ارزیابی شود .

7-               بیمار حق دارد از هویت و تخصص کلیه افراد ارائه دهنده خدمات پزشکی و بهداشتی مطلع شود . کلیه کارکنان به منظور معرفی خود ، بیان وضعیتشان و توضیح نقش خود در مراقبت پزشکی و بهداشتی بیمار آموزش دیده اند بیمار حق دارد نام پزشک معالج خود را بداند .

8-                             بیمارانی که نمی توانند به زبان محلی صحبت کنند حق دارند به یک مترجم دسترسی داشته باشند .

9-                             بیمار حق دارد طی در خواستی پرونده اش را بررسی و مطالعه کند .

10-                         بیمار حق دارد طی در خواستها با هزینه خود در مورد وضعیت پزشکی خود با متخصصان مشورت کند .

11-             بیمار بطور قانونی حق دارد انجام هر گونه آزمایش یا روشهای تشخیصی و درمانی را که آموزشی بوده و منفعت مستقیمی برای او ندارد ، رد کند .

12-                         بیمار بطور قانونی حق دارد هر گونه آزمایش ، دارو یا درمان ویژه را رد کند.

13-             بیمار بطور قانونی حق دارد حریم شخصی وی  از هر دو نظر شخصی و اطلاعاتی  در ارتباط با کارکنان بیمارستان ، پزشکان دیگر و به غیر از پزشک معالج ، رزیدنت ها ، اینترن ها ، دانشجویان پزشکی ، محققان ، پرستاران و دیگر بیماران رعایت شود .

14-                         بیمار حق دارد در طول مدت بستری از طریق تلفن یا ملاقات خصوصی به آشنایان خود دسترسی داشته باشد .

15-             بیمار صرف نظر از وضعیت جسمانی و مالی حق دارد مرکز درمانی را ترک کند . قبل از ترک موسسه بیمار باید ترخیص نامه ای را امضاء کند که در آن توضیح داده شود . بیمار برخلاف توصیه پزشکان ، مرکز درمانی را ترک کرده است .

16-             قبل از انتقال بیمار به مرکز درمانی دیگر ، باید علت انتقال برای وی توضیح داده شود ، اگر بیمار با انتقال موافق نباشد ، حق دارد ، در این مورد با متخصصین مشورت کند   .

17-             بیمار حق دارد  حداقل یک روز قبل از ترخیص ، از زمان ترخیص خود آگاه شود ، وی حق دارد در مورد به موقع بودن ترخیص با متخصصان مشورت کند .

18-             بیمار حق دارد صورتحساب کامل خدماتی که در مرکز درمانی دریافت کرده است را صرف نظر از منبع پرداخت کننده آن بررسی کند و در  مورد آن توضیح بخواهد .

19-             بیمار حق دارد توضیحات کاملی در مورد نحوه دریافت کمکهای مالی از منابع عمومی و خصوصی به منظور تامین هزینه خدمات بیمارستانی از کارکنان مرکز درمانی دریافت کند .

20-                         بیمار حق دارد هنگام ترخیص از کلیه اوراق پرونده پزشکی خود فتوکپی تهیه کند .

21-             کلیه بیماران حق دارند در تمام ساعات شبانه روز به وکیل خود که می تواند از جانب آنها اظهار نظر کرده و از حقوقشان دفاع کند ، دسترسی داشته باشند ( مصدق راد ، 1381 ، ص 3 ).